Watervogels in de winter

De laatste jaren was er nauwelijks sprake van echte winters, de enkele dagen dat koning winter ons verraste met vorst en sneeuw heeft voor de liefhebbers van watervogels nauwelijks problemen opgeleverd. Toch moeten wij watervogelliefhebbers erop voorbereid zijn, dat er een vorstperiode kan aanbreken, waarbij het dan veelal te laat is om dan met de nodige inspanningen voorzieningen kunnen worden getroffen om de watervogels op de juiste wijze door deze periode heen te helpen! Liefhebbers die beschikken over open water hebben buiten de vorstperiode voordelen maar zodra de vorst aanbreekt nadelen, of het moet stromend water zijn. Daarnaast zijn er veel liefhebbers die de waterpartijen voorzien van welwater  of opgepompt bronwater. Dit water heeft als regel een temperatuur van ca. 12º C. Door de pomp continue te laten draaien zal er voldoende water worden aangevoerd waardoor de waterpartij nauwelijks zal bevriezen, dit is uiteraard afhankelijk van de grootte van de waterpartij. Het mag nog zo streng vriezen, watervogels zullen zich graag een maal per dag -en soms wel vaker- in het water begeven om zich te baden. Zelfs vinden dan paringen plaats, ongeacht hoe koud het is! Door het nemen van een dagelijks bad wordt bereikt dat de vetklier blijft functioneren. En dat is heel belangrijk om de veren van het vetlaagje te voorzien. Als hieraan niet kan worden voldaan, zullen de dieren lek worden met alle nadelige gevolgen van dien.

Niet alleen vorst, ook sneeuw kan ons overvallen! Zolang er geen dik pak sneeuw valt, zullen geen extra voorzorgsmaatregelen behoeven te worden genomen. Maar o-wee, als het de spuigaten dreigt uit te lopen. Stuifsneeuw geeft alleen maar plaatselijk een probleem, maar stel dat er een pak sneeuw van zo’n 50 centimeter op het terrein valt! Daar dit veelal in grote lijnen ’s nachts valt, zal het in de vroege morgen zoeken worden waar de dieren zich bevinden. Vervolgens roept de vraag zich op: hoe lang blijft deze massa liggen? In het uiterste geval zullen de dieren in een schuur gehuisvest moeten worden met alle zorgen van dien. Voor velen zal het ondoenlijk zijn het terrein nagenoeg sneeuwvrij te maken. Laten we ons echter geen zorgen maken voordat het zover is. Zaak is het wel om de weerberichten welke ons door de media dan wel via internet worden gegeven, in de gaten te houden. Liefhebbers die dieren onder fijnmazige netten houden doen er goed aan de steundraden te controleren. De gevolgen van met sneeuw beladen ingestorte netten zijn niet te overzien! Zorg eventueel voor een paar extra steunpunten onder de steundraden middels stokken of latten.

Vaak wordt mij gevraagd of eenden het in de winter ook koud hebben…. zoals ze zeggen “als je ze op het ijs ziet zitten, vriezen ze dan niet vast?

Hoewel dat moeilijk is vast te stellen lijken watervogels dezelfde koubeleving als mensen te hebben. Met de zon erbij gaat het nog wel met temperaturen onder nul, maar met een harde oostenwind is het voor hen ook erg koud. Als mensen het koud krijgen trekken ze extra kleren aan, bij watervogels is dat eigenlijk hetzelfde. Als het erg koud is gaan de veren wat verder uit elkaar staan. Daardoor komt er wat lucht tussen de veren en dat werkt isolerend tegen de kou.

In hun poten hebben vogels een mechanisme om de temperatuur zo te regelen, dat deze een paar graden boven de omgevingstemperatuur blijft. Daarmee houden ze net voldoende warmte vast om de poten voor vastvriezen te behoeden. In de winter wordt een te groot warmteverlies door de pootjes voorkomen door een heel vernuftig tegenstroomprincipe. Het warme slagaderlijke bloed dat vanuit het lichaam komt, stroomt in de poten zeer dicht langs het koude aderlijke bloed dat op de terugweg is naar het hart. De warme bloedstroom kan zo zijn warmte efficiënt afstaan aan de terugkerende ader. Het slagaderlijke bloed raakt daarmee al een deel van zijn warmte kwijt voordat het bloed verder de poten instroomt en in contact komt met de koude buitenlucht. Op die manier blijft veel warmte voor het lichaam behouden.

In de winter ligt de terugkerende ader in de kern van de poot, zodat weinig warmte verloren gaat. In de zomer verplaatst deze ader zich naar de huid van de poot, zodat het bloed gemakkelijk de overtollige warmte kwijtraakt. Het warmteverlies wordt in de winter nog verder beperkt doordat de bloedvaatjes dicht bij de naakte huid zich vernauwen. Op die manier blijft veel warmte voor het lichaam behouden.  Je zal zien dat watervogels ook vaak op hun buik gaan liggen…ze trekken dan hun poten op tussen de isolerende buikveren. Onder extreem koude omstandigheden trekken de bloedvatwanden zich samen zodat een minimum aan bloed door de poot stroomt, juist genoeg om niet af te sterven en niet te snel vast te vriezen aan de ijsvloer.

Dus niet gevreesd voor onze watervogels tijdens de winter….maar voor sommige soorten is het wel aan te raden om een oogje in het zeil te houden…vooral zorgen dat je vijver ijsvrij is!  Bekijk de video watervogels in de winter hieronder: