Geslachtbepaling ganzen

Ganzen [ door drs. G. Th. F. Kaal-1981 ]

Ganzen hebben over het algemeen een vrij eentonig vederkleed in de kleuren wit, grijs,

bruin en zwart. Een uitzondering is de prachtig gekleurde Roodhalsgans. In het vederkleed is er weinig of geen verschil te zien tussen de gent en de gans. Ze zijn dus overwegend monomorf. Bij sommige soorten kan er een gering verschil te zien zijn in de kleurdiepte en aftekening. Met name bij de volwassen vogels is er een verschil in grootte te zien.

De genten zijn forser en heb een een zwaardere kop. Zo is bij de gent van de Grijskopgans (Chloephaga poliocephala) de grijze hals scherper afgetekend tegen de bruine borst. Bij de Roodkopgans (Chloephaga rubidiceps) is er weer praktisch geen verschil te zien. Bij de Keizergans (Anser canagicus) zou, slechts in een deel der gevallen, bij de gent de snavel rose-rood gekleurd zijn en ook relatief lang. Bij de gans zou de snavel vaker zwart zijn er wat korter. Bij de verschillende soorten grauwe (Anser spec.) en zwarte ganzen (Branta spec.) zijn beide geslachten identiek gekleurd. Ook bij de Hawaiigans of Nénégans (Branta sandvicensis), die nog net op tijd voor de uitroeiing werd behoed door de goede zorg van de Wildfowl & Wetlands Trust in Engeland, is er geen verschil in de beide seksen te zien.

Bij de Roodhalsgans (Branta ruficollis) zijn beide seksen of gelijk gekleurd of is er een klein verschil in de maanachtige verlengde nekveren die bij de gent wat langer zijn dan bij de gans. Ook de roodbruine wangvlek is bij de gent groter. Bij de hoender- of Cereopsisgans (Cereopsis novaehollandiae) zou er enig verschil zijn in grootte. De gent zou iets groter zijn dan de gans. Overigens zijn wat kleur betreft beide seksen gelijk. Geslachtsbepaling bij ganzen geeft over het algemeen weinig problemen. Bij vogels boven ongeveer 6 maanden zien we niet alleen verschil in gedrag, maar ook in het stemgeluid. Op deze leeftijd krijgen de meeste soorten ganzen “de baard in de keel”. We kunnen dan een geluidsverschil horen tussen de beide geslachten. Dit is vooral zeer duidelijk te horen bij de rood- en grijskopgans. Mochten er nog twijfels bestaan, dan is het zeer goed mogelijk ganzen te sexen door middel van cloacaonderzoek.

De genten bezitten een zeer duidelijk ontwikkelde en goed zichtbare penis (Phallus masculinus) (onderzoek eventueel met een speculum). Ook bij eendagskuikens is het geslacht te bepalen door middel van cloacaonderzoek, evenals bij kippenkuikens volgens de “Japanse methode”. Bij de genten is in de uitgestulpte cloaca het lichtrood gekleurde puntvormige copulatieorgaan te zien. Een eenvoudiger en misschien nog meer doeltreffende methode van sexen van eendagsganzenkuikens is het onderzoek naar de aanwezigheid van een duidelijk voelbare syrinx (stemorgaan) bij mannelijke vogels. In “Poultry Sciene” (1962) beschrijven KAMAR en YAMANI deze methode van sexen.

Bij sectie van jonge bedrijfsganzen was het hen opgevallen dat de jonge mannetjes een sterke zwelling hadden aan de vento-laterale zijde van het einde van de trachea (luchtpijp). Dit werd niet gevonden bij de vrouwelijke gansjes. Bij controle op levende eendagsganzenkuikens kon deze zwelling gepalpeerd worden net vóór de borstingang. Het kuiken wordt met één hand goed gefixeerd en met de duim en wijsvinger van de andere hand wordt de luchtpijp net voor de borstingang afgetast. Het beste is dat dit onderzoek plaatsvindt op eendagskuikens nog voor dat deze voer hebben gehad, want vulling van de krop en oesophagus kan enige verwarring geven.

Volgens de bovengenoemde onderzoekers zou deze methode van geslachtsonderzoek

gemakkelijker uit te voeren zijn dan elk ander onderzoek en het zou ook een zekere

methode zijn.

Het is mij niet bekend of deze methode bij sierganzen opgaat. Wel weten we dat de syrinx bij volwassen mannelijke watervogels over het algemen groter is dan bij een volwassen vrouwtjes (stemgeluidverschillen). Toch zijn er ook weer soorten waarbij de syrinx bij beide geslachten even groot zijn.